Żołnierze ARMII KRAJOWEJ z naszych okolic – wstęp
Autor: kurierSkruda, dn. 10 kwietnia 2011
logo_obroza

autor: Grzegorz Witkowski.  Mimo, iż trzech starszych braci mojego ojca było żołnierzami Armii Krajowej, w okresie mojego dorastania, który przypadał w dobie PRL-u i stanu wojennego, rodzinne wspomnienia z okresu II wojny światowej ograniczały się jedynie do zdawkowych epizodów z udziałem wujów i kilku ich najbliższych kolegów. Wraz z upływem lat, żołnierze AK odchodzili na wieczną wartę, a czas zapewne zatarł wiele ciekawych wydarzeń.  W czasach już wolnej Polski, kiedy byłem Wójtem Gminy Halinów, złożył mi wizytę jeden z najbardziej niezwykłych ludzi jakich miałem zaszczyt poznać. Już na pierwszy rzut oka jego wygląd zdradzał wielką klasę człowieka ze świata, którego już nie ma. Przedstawił się jako porucznik Jan Kowalski pseudonim „Lis”, warszawiak pochodzący z Zastawia, (przedwojenna część obecnego Kazimierowa). W trakcie rozmowy okazało się, że był on dowódcą rejonu Armii Krajowej działającej na znacznym obszarze dzisiejszej gminy Halinów.

[nggallery id=51]

Spotkanie to było wstępem do krótkiej, lecz niezwykle efektywnej współpracy, którą przerwała jego śmierć. Niezwykłość tego człowieka polegała na tym, że mimo podeszłego już wieku i wielu przejść, jak dowódca z prawdziwego zdarzenia, do końca zabiegał o pamięć i należne miejsce w historii dla swoich podkomendnych. Dla niego honor to nie było tylko słowo. W 1986 roku zebrał i wydał w niewielkim nakładzie wspomnienia swoich żołnierzy. Wraz z podarowanym mi egzemplarzem tych wspomnień, wyraził prośbę o spopularyzowanie ich w miarę możliwości wśród mieszkańców naszej społeczności. Szczęśliwie się złożyło, że wkrótce po pierwszym spotkaniu, przy współpracy gminy i wydawnictwa „Razem” wspomnienia te ukazały się w 1000 egz. pt. „Czwarta Kompania. Rejon „Dęby” Armii Krajowej”. Dzisiaj są one zapewne trudne do zdobycia i dlatego za pośrednictwem „Kuriera Skruda” pragnę odnowić moje zobowiązania wobec śp. por. Kowalskiego „Lisa”. Warto też przypomnieć, że to właśnie z inicjatywy por. Kowalskiego w 1996 roku ukazał się w Telewizji Polskiej dwuodcinkowy program red. Dariusza Baliszewskiego z cyklu „Rewizja nadzwyczajna”, poświęcony męczeńskiej śmierci najbardziej znanego swego podkomendnego, kaprala Stanisława Grzelaka ps. „Marysia” ze Żwirówki. Według mojego rozmówcy w przedstawionym poniżej Spisie imiennym 763 plutonu IV kompanii 2 batalionu III Rejonu „Dęby” (Rembertów) VII Obwodu Armii Krajowej „Obroża” (Warszawa-powiat) celowo pominął kilka nazwisk na wyraźne życzenie zainteresowanych, którzy mimo upadku komuny wciąż bali się ujawnić, wszak rodzina człowieka który doniósł na „Marysię” wciąż mieszkała wśród nich. Wprawdzie winnego wydania Stanisława Grzelaka w ręce NKWD nigdy oficjalnie nie ustalono, ale dowództwo AK miało swoje hipotezy, graniczące z pewnością. Powojenne losy miejscowych żołnierzy ułożyły się bardzo różnie. Niektórzy opuścili rodzinne wsie, ukończyli studia i zamieszkali w Warszawie. Część z nich została na gospodarstwach. Jeszcze inni będąc twardzielami w czasie wojny, w powojennej rzeczywistości się pogubili i nie uniknęli życiowych zakrętów. Wiedział o tym również por. Kowalski, ale ze względu na ich wcześniejsze zasługi darzył ich szacunkiem i niemalże do końca swoich dni z regularnie ich odwiedzał.

Grzegorz Witkowski

Spis imienny 763 plutonu IV kompanii 2 batalionu III Rejonu „Dęby” (Rembertów) VII Obwodu Armii Krajowej „Obroża” (Warszawa-powiat)

l.p Imię  Nazwisko Pseudonim Stopień Rok urodzenia Mieszkał Uwagi
1. Jan Kowalski Lis por. 1918 Halinów D-ca 763 plut. W 1944 roku aresztowany przez NKWD, był więziony w Aninie i Otwocku. Skierowany do LWP
2. Stefan Roś Wiarus plut. 1909 Krzewina  
3. Stefan Chrzanowski Sęk st. szer. 1906 Zastawie  
4. Małgorzata Izdebska Cicha szer. 1902 Krzewina  
5. Stanisław Izdebski Chaber szer. 1920 Krzewina W 1945 roku aresztowany przez NKWD i skazany na 10 lat robót w ZSRR
6. Stanisław Kostka Bocian kpr. 1914 Mrowiska  
7. Henryk Kowalski Skała st. szer. 1914 Halinów  
8. Piotr Kowalski Grot szer. 1923 Zastawie  
9. Aleks. Kowalczyk Kosa kpr. 1910 Krzewina  
10. Józef Kowalczyk NN szer. 1907 Krzewina  
11. Józef Miłosz Biały plut. 1911 Krzewina Wysokiej klasy radiotelegrafista, we wrześniu 1943 r. oddelegowany do dyspozycji KG AK gdzie pracował do końca powstania
12. Jan Miśko Liść szer. 1909 Zastawie  
13. Stanisław Miśko Bakulik szer. 1914 Zastawie  
14. Jan Nowicki Jaśmin st. szer. 1908 Mrowiska  
15. Józef Ostrowski Mateusz ogniom. 1907 Mrowiska W 1944 roku aresztowany przez NKWD, był więziony w Otwocku i skierowany do LWP
16. Henryk Roś Młodzik szer. 1924 Krzewina  
17. Jan Siporski Wilk kpr. 1907 Krzewina  
18. Józef Wojdyga Sum kpr. 1912 Mrowiska W 1944 roku aresztowany przez NKWD, był więziony w Otwocku i skierowany do LWP
19. Jan Znaniecki Klon szer. 1918 Zastawie W 1945 roku aresztowany przez NKWD i skazany na 2 lata robót w ZSRR
20. Stanisław Grzelak Marysia kpr. 1912 Żwirówka W 1945 roku aresztowany przez NKWD, stracony w Wołominie w nieznanych okolicznościach
21. Antoni Grzelak Genia st. szer. 1905 Cisie  
22. Henryk Grzelak Szczupak szer. 1917 Żwirówka W 1947 zatrzymany przez UB, przesłuchiwany
w W-wie
23. Antoni Komorowski NN szer. 1908 Cisie  
24. Józef Komorowski Grom szer. 1912 Cisie  
25. Jan Kulmiński Oczko st. szer. 1901 Cisie  
26. Czesław Kutrowski Platynowy plut. 1909 Desno  
27. Edward Parkot Piorun kpr. 1905 Desno  
28. Stanisław Parkot Wichura plut. 1905 Desno  
29. Stanisław Polkowski NN szer. 1912 Cisie  
30. Jan Sarniak Paweł szer. 1917 Cisie W 1944 roku aresztowany przez NKWD, był więziony w Otwocku i skierowany do LWP
31. Wacław Sarniak Jaszczurka szer. 1913 Cisie  
32. Józef Słodownik Sprężynka szer. 1923 Cisie  
             
33. Zygmunt Szulc Wilk szer. 1908 Żwirówka W 1947 zatrzymany przez UB, przesłuchiwany
w W-wie
34. Bolesław Papis Cygan kpr. 1912 Wielgolas Duchnowski  
35. Jan Brama NN szer. 1917 Wielgolas Duchnowski  
36. Jan Gańko NN szer. 1914 Brzeziny  
37. Jan Gańko Tygrys szer. 1921 Wielgolas Duchnowski  
38. Zygmunt Gąsiecki NN szer. 1904 Brzeziny  
39. Stanisław Główka Komar st. szer. 1908 Wielgolas Duchnowski  
40. Halina Jancewicz Magda szer. 1924 Wielgolas Duchnowski  
41. Stanisław Konowrocki NN szer. 1908 Wielgolas Duchnowski  
42. Stanisław Kozłowski Kłos st. szer 1904 Wielgolas Duchnowski  
43. Eugeniusz Krawczyk Struś szer. 1921 Wielgolas Duchnowski W 1946 r. aresztowany przez UB, więziony przez 3 m-ce w Mińsku Maz. i w W-wie
44. Stefan Ostrowski NN szer. 1912 Wielgolas Duchnowski  
45. Zygmunt Papis Dzięcioł szer. 1921 Wielgolas Duchnowski  
46. Henryk Piotrkowicz NN szer. 1914 Wielgolas Brzeziński  
47. Wacław Rafał Zając szer. 1922 Wielgolas Brzeziński  
48. Jan Szczęsny Sęp szer. 1919 Wielgolas Brzeziński  
49. Czesław Szostak NN szer. 1912 Wielgolas Duchnowski  
50. Józef Świtkowski Kuna szer. 1922 Wielgolas Duchnowski  
51. Henryk Trębicki Śmiały szer. 1919 Wielgolas Duchnowski W 1945 r. został zastrzelony przez Niemców w Mińsku Maz.
52. Jan Witkowski Mickiewicz szer. 1922 Wielgolas Duchnowski  
53. Stanisław Witkowski Zuch szer. 1925 Wielgolas Duchnowski  
54. Franciszek Woźnica NN szer. 1905 Wielgolas Duchnowski  
55. Leopold Woźnica Krzak szer. 1923 Wielgolas Duchnowski W 1947 zatrzymany przez UB, przesłuchiwany
w Otwocku i w W-wie
56. Jan Cacko Burza szer. 1924 Wielgolas Duchnowski  
57. Wiktor Główka Pierwotny kpr.   Wielgolas Duchnowski Ścigany przez NKWD
i UB. W 1944 r. wstąpił do LWP
58. Tadeusz Kulmiński Figiel szer. 1924 Cisie W 1944 r. aresztowany przez NKWD, zbiegł
i ukrywał się kilka lat
59. Zygmunt Opejda Piorun kpr. 1924 Wielgolas Brzeziński W 1944 r. aresztowany przez NKWD i więziony na Majdanku, zbiegł
z transportu do ZSRR
60. Józef Przysowa Kawka szer. 1925 Wielgolas Duchnowski  

 

 

Autor: kurierSkruda
Komentarze do wpisu
  1. Data urodzenia Stanisława Kozłowskiego 1904, psed. Grom.
    Pomyłkowo wpisano błędna datę.Stanisław Kozłowski był ochotniczym żołnierzem wojny polsko bolszewickiej w 1920 roku oraz wojny 1939, więźniem stalagu Altengrabov, przymusowym robotnikiem rolnym w III Rzeszy.

Dodaj komentarz