{"id":1193,"date":"2011-03-15T06:39:03","date_gmt":"2011-03-15T05:39:03","guid":{"rendered":"http:\/\/kurierskruda.pl\/?p=1193"},"modified":"2014-11-24T19:36:20","modified_gmt":"2014-11-24T18:36:20","slug":"bitwa-pod-debem-wielkim-31-marca-1831","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/bitwa-pod-debem-wielkim-31-marca-1831\/historia-regionu","title":{"rendered":"BITWA POD D\u0118BEM WIELKIM 31 marca 1831"},"content":{"rendered":"

[singlepic id=268 w=150 h=120 float=left]Autor: Grzegorz Witkowski<\/strong>.
\nhttp:\/\/kurierskruda.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/mapa.jpg
\nNaszym przodkom zamieszkuj\u0105cym te okolice w pierwszej po\u0142owie XIX wieku powstanie listopadowe zapewne kojarzy\u0142o si\u0119 z \u2026 marcem. W ko\u0144cu marca 1831 roku wojska carskie licz\u0105ce ok. 36 tys. \u017co\u0142nierzy przymierza\u0142y si\u0119 do ostatecznego zd\u0142awienia powstania.
\nW oczekiwaniu na kolejne posi\u0142ki ze wschodu, dow\u00f3dztwo rosyjskie ze wzgl\u0119du na trudno\u015bci aprowizacyjne rozproszy\u0142o swe wojsko na znacznym obszarze pomi\u0119dzy Wawrem, Stanis\u0142awowem i Mi\u0144skiem, wzd\u0142u\u017c szosy brzeskiej, starego traktu litewskiego oraz lokalnych dr\u00f3g min. Cisie-Cyganka-Brz\u00f3ze<\/strong>, przy czy g\u0142\u00f3wne ich si\u0142y stacjonowa\u0142y pod Wawrem i D\u0119bem Wielkim<\/strong>. W tamtym czasie teren wok\u00f3\u0142 szosy brzeskiej na odcinku od Warszawy do\u00a0 Ka\u0142uszyna by\u0142 intensywnie zalesiony (tzw. Wielki B\u00f3r) i by\u0142 poprzecinany r\u00f3\u017cnymi przeszkodami. Na tym odcinku szosa bieg\u0142a przez le\u015bn\u0105 cie\u015bnin\u0119 d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 50 km i szeroko\u015bci ok. 50 m z wi\u0119kszymi polanami pod Mi\u0142osn\u0105, Jan\u00f3wkiem i D\u0119bem Wielkim. Pokrywa\u0142y go dosy\u0107 p\u0142ytkie ma\u0142e rzeczki o niewielkim spadku, kt\u00f3re szeroko rozlewa\u0142y tworz\u0105c powa\u017cne przeszkody w okresie roztop\u00f3w. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u00f3wczesna sie\u0107 drogowa mia\u0142a charakter r\u00f3wnole\u017cnikowy, natomiast w uk\u0142adzie po\u0142udnikowym \u0142\u0105czy\u0142y je drogi lokalne, podmok\u0142e i nieprzejezdne w okresie odwil\u017cy. Utrudnia\u0142y one w powa\u017cnym stopniu przemieszczanie artylerii i tabor\u00f3w. Mimo tak niesprzyjaj\u0105cych warunk\u00f3w terenowych, ze wzgl\u0119du na wyst\u0119puj\u0105ce do 28 marca przymrozki, Rosjanie zachowywali pe\u0142n\u0105 zdolno\u015b\u0107 koncentracji swych wojsk. Jednak 29 marca nast\u0105pi\u0142a gwa\u0142towna odwil\u017c \u00a0i osuszone drogi zamieni\u0142y si\u0119 w grz\u0119zawiska.\u00a0 Wykorzysta\u0142y to wojska powsta\u0144cze przyst\u0119puj\u0105c do kontrataku 31 marca.
\nW tym dniu ok. 4 nad ranem \u00a0nieco na zach\u00f3d obecnego skrzy\u017cowania ul. P\u0142owieckiej i Marsa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zwyci\u0119ska Bitwa pod Wawrem, daj\u0105c pocz\u0105tek powsta\u0144czej ofensywie. \u00a0Wojska carskie wycofa\u0142y si\u0119 do Mi\u0142osnej (obecne osiedle Stara Mi\u0142osna). W tym czasie oddzia\u0142 pu\u0142kownika Zawadzkiego po walce wypar\u0142 z Okuniewa<\/strong> szwadron carskiej kawalerii, zdobywaj\u0105c nieco je\u0144c\u00f3w i magazyn \u017cywno\u015bci. Po zabezpieczeniu flank si\u0142y polskie wesz\u0142y do Wielkiego Boru. Wojska carskie skutecznie op\u00f3\u017ania\u0142y po\u015bcig blokuj\u0105c szos\u0119 licznymi opuszczonymi wozami taborowymi. Mimo to Mi\u0142osna zosta\u0142a zdobyta po dw\u00f3ch godzinach walk ok. godz. 10.00. Dalszy po\u015bcig zosta\u0142 dodatkowo spowolniony, gdy\u017c Polacy gasili po\u017car magazyn\u00f3w \u017cywno\u015bci i fura\u017cu. Na tym etapie walk, celem Rosjan by\u0142o jak najwolniejsze wycofywanie si\u0119 w stron\u0119 wsi D\u0119be Wielkie, gdzie stacjonowa\u0142y wi\u0119ksze si\u0142y rosyjskie. Po\u015bcig powsta\u0144c\u00f3w by\u0142 dosy\u0107 powolny, gdy\u017c Rosjanie w drodze do D\u0119bego jeszcze trzykrotnie pr\u00f3bowali przej\u0105\u0107 inicjatyw\u0119 na szosie brzeskiej, odpieraj\u0105c ataki wojsk polskich, najpierw na skraju lasu tu\u017c za Mi\u0142osn\u0105, potem ok. 11.30 pod karczm\u0105 Jan\u00f3wek (dzisiejszy Zakr\u0119t) oraz ok. godz. 15.00 przy karczmie Olszowa<\/strong>. (Osada Olszowa wraz z karczm\u0105 by\u0142a lokowana na terenie \u00f3wczesnego Wielgolasu, przez barona von Maltzhana ok. 1818 r.. W drugiej po\u0142owie XIX zajmowa\u0142a obszar 5 m\u00f3rg. Z czasem zosta\u0142a wch\u0142oni\u0119ta przez pobliski Wielgolas. Obecnie po podziale wsi, osad\u0119 nale\u017cy lokalizowa\u0107 w Wielgolesie Brzezi\u0144skim. Karczma, kt\u00f3ra istnia\u0142a jeszcze w latach czterdziestych XX w. by\u0142a po\u0142o\u017cona w pobli\u017cu obecnego wiaduktu i zlikwidowanego niedawno przejazdu kolejowego). Potyczka pod Olszow\u0105 obj\u0119\u0142a zapewne swym zasi\u0119giem tak\u017ce obecny Wielgolas Duchnowski. \u015awiadczy\u0107 o tym mog\u0105 znalezione podczas prac melioracyjnych, w pobli\u017cu \u00f3wczesnej drogi: guzik z munduru powsta\u0144czego z charakterystyczn\u0105 \u201eczw\u00f3rk\u0105\u201d (po\u0142udniow\u0105 flank\u0119 si\u0142 powsta\u0144czych stanowili czwartacy) oraz od\u0142amki kul armatnich. Trzeba bowiem pami\u0119ta\u0107, \u017ce armia rosyjska dysponowa\u0142a dzia\u0142ami o zasi\u0119gu do 2,8 km. Poza tym obecno\u015b\u0107 czwartak\u00f3w w Wielgolesie mog\u0142a by\u0107 podyktowana potrzeb\u0105 oskrzydlenia nieprzyjaciela. Wielgolas by\u0142 do tego idealnym miejscem, gdy\u017c g\u0142\u00f3wna droga przez \u00f3wczesn\u0105 wie\u015b, dzi\u015b ju\u017c nie istniej\u0105ca (mi\u0119dzy rzek\u0105 Mieni\u0105, a obecn\u0105 lini\u0105 zabudowy) mia\u0142a jedno z w\u0142\u0105cze\u0144 do traktu brzeskiego za karczm\u0105 Olszowa, pomi\u0119dzy obecn\u0105 fabryk\u0105 Santochemia, a potokiem Choszcz\u00f3wka. (Pozosta\u0142e dwa, to nieistniej\u0105ce ju\u017c dzi\u015b skrzy\u017cowania przy drogach do Cisia i Halinowa<\/strong>).<\/p>\n

Taktyczne op\u00f3\u017anianie po\u015bcigu przez Rosjan mia\u0142o du\u017ce znaczenie, ze wzgl\u0119du na mo\u017cliwo\u015b\u0107 w\u0142\u0105czenia si\u0119 do walk znacznych si\u0142 rosyjskich stacjonuj\u0105cych w Rysiu i Mistowie. Ze wzgl\u0119du na \u00f3wczesn\u0105 sie\u0107 dr\u00f3g, mog\u0142y one na szos\u0119 brzesk\u0105 wkroczy\u0107 jedynie w Kobiernem i w Ka\u0142uszynie. Za wydaniem bitwy pod D\u0119bem z punktu widzenia Rosjan przemawia\u0142 fakt zgromadzenia w tej miejscowo\u015bci znacznych si\u0142 rosyjskich: 2 baon\u00f3w, 3 szwadron\u00f3w kawalerii i 8 dzia\u0142 lekkich, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wzmocnienia swych wojsk oddzia\u0142ami stacjonuj\u0105cymi w Stojad\u0142ach, Rysiu i Osinach. Poza tym wie\u015b D\u0119be mia\u0142a ogromne znaczenie strategiczne na szlaku brzeskim, poniewa\u017c le\u017ca\u0142a na jednej z wi\u0119kszych polan Wielkiego Boru. Pomi\u0119dzy karczm\u0105 Olszowa a wsi\u0105 szos\u0119 przecina\u0142y dwa strumienie. Wiosn\u0105 teren by\u0142 szeroko rozlany, bagnisty i grz\u0105ski. Na odcinku mi\u0119dzy Olszow\u0105 a D\u0119bem szosa bieg\u0142a grobl\u0105 w\u015br\u00f3d podmok\u0142ych \u0142\u0105k. Nad strumieniem Choszcz\u00f3wka i jego dop\u0142ywem (tu\u017c przy obecnym wiadukcie w pobli\u017cu fabryki Santochemia) wznosi\u0142y si\u0119 dwa mosty.
\nZa strumieniem Choszcz\u00f3wka rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 niewielkie pag\u00f3rki, poro\u015bni\u0119te lasem i krzewami, \u0142agodnie odcinaj\u0105ce si\u0119 od nizin. Od p\u00f3\u0142nocy do wzg\u00f3rz i \u0142\u0105k przylega\u0142 zabagniony las. Z po\u0142udniowej strony szosy rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 bagna i stawy utworzone przez strumie\u0144 Choszcz\u00f3wka oraz rozleg\u0142a podmok\u0142a \u0142\u0105ka, ci\u0105gn\u0105ca si\u0119 prawie do karczmy Olszowa i Wielgolasu. Wie\u015b D\u0119be Wielkie, licz\u0105ca w\u00f3wczas 80 dom\u00f3w i 600 mieszka\u0144c\u00f3w, le\u017ca\u0142a po p\u00f3\u0142nocnej stronie szosy. Mi\u0119dzy wsi\u0105 a szos\u0105 istnia\u0142a wolna przestrze\u0144 poro\u015bni\u0119ta krzewami, otwieraj\u0105ca si\u0119 w formie wachlarza na wsch\u00f3d na szeroko\u015b\u0107 kilkuset metr\u00f3w.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy wojskami rosyjskimi gen. Rosen do godz. 16 zdo\u0142a\u0142 skoncentrowa\u0107 ok. 10,5 tys. wojsk i 27 dzia\u0142. Lewe skrzyd\u0142o rozlokowa\u0142 przy szosie i na terenie dworu (teren wok\u00f3\u0142 obecnej szko\u0142y). Umie\u015bci\u0142 tam 1 baon i 2 lekkie dzia\u0142a. Na po\u0142udnie od nich rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 czaty kozackie. Centrum i prawe skrzyd\u0142o zosta\u0142o rozlokowane na wzg\u00f3rzach po p\u00f3\u0142nocnej stronie szosy wzd\u0142u\u017c drogi D\u0119be \u2013 Olesin – Cisie. Na skraju wzg\u00f3rza stan\u0119\u0142a artyleria z 8 dzia\u0142ami pozycyjnymi (obecny cmentarz). W zasi\u0119gu ich ognia znajdowa\u0142a si\u0119 szosa brzeska, na odcinku od karczmy Olszowa do mostu na Choszcz\u00f3wce. Tak zbudowana pozycja Rosjan sprzyja\u0142a przewlek\u0142ej obronie. Rosjanie nie zniszczyli most\u00f3w na szosie, co mog\u0142o oznacza\u0107, \u017ce albo nie liczyli si\u0119 z przegran\u0105, albo ufali swojej artylerii.<\/p>\n

Oddzia\u0142y polskie ok. godz. 15 dotar\u0142y do folwarku w Brzezinach. Oko\u0142o 15.30 w pobli\u017cu Olszowej pojawi\u0142 si\u0119 gen. Skrzynecki, sk\u0105d widoczne by\u0142y pozycje Rosjan. O godzinie 16.00 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 bitwa. W tym czasie wojska powsta\u0144cze liczy\u0142y ju\u017c 14 tys. \u017co\u0142nierzy piechoty, 3,5 jazdy oraz 70 dzia\u0142. Od strony Mi\u0142osny zbli\u017ca\u0142a si\u0119 kolejna kolumna wojsk polskich w sile ok. 4,5 bagnet\u00f3w i ok. 4,5 szabel. Zaatakowano najpierw dost\u0119pniejsze prawe (p\u00f3\u0142nocne) skrzyd\u0142o nieprzyjaciela, a na lewym prowadzono jedynie dzia\u0142ania demonstracyjne. Artyleria rosyjska otworzy\u0142a ogie\u0144. Polacy z racji rozmi\u0119k\u0142ego gruntu na poboczach szosy nie mogli wesprze\u0107 dzia\u0142a\u0144 piechoty w\u0142asn\u0105 artyleri\u0105, gdy\u017c dzia\u0142a zapada\u0142y si\u0119 po osie. Pod wp\u0142ywem ostrza\u0142u rosyjskiego polska artyleria musia\u0142a ust\u0105pi\u0107 spod karczmy Olszowa. Na szcz\u0119\u015bcie si\u0142\u0119 ra\u017cenia kul os\u0142abia\u0142o b\u0142oto, kt\u00f3re poch\u0142ania\u0142o pociski, uniemo\u017cliwiaj\u0105c im odbicie lub eksplozj\u0119. Ca\u0142y ci\u0119\u017car zmaga\u0144 w tej fazie bitwy spoczywa\u0142 na czwartakach, dowodzonych przez
\ngen. Ludwika Bogus\u0142awskiego, kt\u00f3rzy dotarli z Wielgolasu do strumienia Choszcz\u00f3wka. Po drugiej stronie szosy ostrzeliwani \u00f3smacy pod dow\u00f3dztwem gen. Ma\u0142achowskiego, grz\u0119zn\u0105c w b\u0142ocie przedzierali si\u0119 przez podmok\u0142e \u0142\u0105ki i las atakuj\u0105c prawe skrzyd\u0142o nieprzyjaciela. Mimo kilku nieudanych powsta\u0144czych pr\u00f3b przedarcia si\u0119 przez bagna, Rosjanie postanowili wzmocni\u0107 sw\u0105 pozycj\u0119, posi\u0142kami z lewego skrzyd\u0142a, os\u0142abiaj\u0105c jednocze\u015bnie sw\u0105 pozycj\u0119 w rejonie dworu i mostu na Choszcz\u00f3wce. Tymczasem na lewym skrzydle czwartacy Bogus\u0142awskiego nieco poni\u017cej stawu (prawdopodobnie w okolicach obecnego skrzy\u017cowania linii kolejowej ze strumieniem) znale\u017ali dogodne miejsce do sforsowania rzeczki i zbli\u017cyli si\u0119 pod zabudowania dworskie wypieraj\u0105c Rosjan do wsi D\u0119be.<\/p>\n

Naczelny W\u00f3dz gen. Skrzynecki, ze wzgl\u0119du na zapadaj\u0105cy zmierzch przerwa\u0142 trwaj\u0105c\u0105 od 2 godzin bitw\u0119. Polskie pu\u0142ki mia\u0142y nocowa\u0107 w miejscach, gdzie dotr\u0105 do nich rozkazy. Wraz z zapadaj\u0105cym zmrokiem g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy wojsk rosyjskich gen. Rosen s\u0105dz\u0105c, \u017ce bitwa zosta\u0142a przerwana, wyda\u0142 rozkaz odwrotu. W momencie opuszczania pozycji przez Rosjan, dow\u00f3dca czwartak\u00f3w gen. Bogus\u0142awski zignorowa\u0142 rozkaz przerwania bitwy i rozpocz\u0105\u0142 atak na zabudowania dworskie. Wkr\u00f3tce jego oddzia\u0142y przekroczy\u0142y szos\u0119 brzesk\u0105 i stoczy\u0142y walk\u0119 we wsi. Poprzez zdobyty przez gen. Bogus\u0142awskiego most na Choszcz\u00f3wce, nast\u0105pi\u0142o decyduj\u0105ce uderzenie polskiej kawalerii w okolicy karczmy (dzisiaj w tym miejscu stoi neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142). Mimo kilku gro\u017anie wygl\u0105daj\u0105cych kontratak\u00f3w wojsk carskich, powsta\u0144cy utrzymali wie\u015b, a rozproszeni \u017co\u0142nierze rosyjscy, kt\u00f3rym nie uda\u0142o si\u0119 przedrze\u0107 do szosy uciekli w lasy w kierunku wsi Rysie. Zwyci\u0119stwo Powsta\u0144c\u00f3w mog\u0142o by\u0107 jeszcze okazalsze, gdyby dow\u00f3dcy zdecydowali o po\u015bcigu za oddzia\u0142ami rosyjskimi na dystansie oko\u0142o 10 km. Manewr ten po pierwsze pozwoli\u0142by na odci\u0119cie pozostaj\u0105cych w Rysiu oddzia\u0142\u00f3w rosyjskich, a po drugie utrudniliby zbieranie rozbitk\u00f3w rosyjskich wzd\u0142u\u017c traktu brzeskiego. Niestety gen. Skrzynecki kategorycznie poleci\u0142 wstrzyma\u0107 po\u015bcig \u201eaby wsi D\u0119be nie mija\u0107\u201d. Sam genera\u0142 wraz z cz\u0119\u015bci\u0105 wojska cofn\u0105\u0142 si\u0119 na ty\u0142y do folwarku w Brzezinach !, aby tam przenocowa\u0107. Reszta armii sp\u0119dzi\u0142a noc na polu bitwy w D\u0119bem. Mimo zaniechania po\u015bcigu, straty rosyjskie w bitwie pod D\u0119bem Wielkim by\u0142y dotkliwe i wynosi\u0142y: od 5 do 6 tysi\u0119cy w zabitych, rannych i je\u0144cach, co najmniej 10 dzia\u0142, kilka tysi\u0119cy sztuk broni i wiele woz\u00f3w taborowych. Wed\u0142ug oficjalnych danych (zapewne nieco zani\u017conych) w bitwie tej zgin\u0119\u0142o ok. 300 powsta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Udaj\u0105c si\u0119 na wycieczki rowerowe po okolicy warto pami\u0119ta\u0107 o tych wydarzeniach. O tym, \u017ce ziemia ta ch\u0142on\u0119\u0142a nie tylko pot naszych przodk\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c i krew przelan\u0105 za woln\u0105 Ojczyzn\u0119.<\/p>\n

[nggallery id=28]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[singlepic id=268 w=150 h=120 float=left]Autor: Grzegorz Witkowski. http:\/\/kurierskruda.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/mapa.jpg Naszym przodkom zamieszkuj\u0105cym te okolice w pierwszej po\u0142owie XIX wieku powstanie listopadowe zapewne kojarzy\u0142o si\u0119 z \u2026 marcem. W ko\u0144cu marca 1831 roku wojska carskie licz\u0105ce ok. 36 tys. \u017co\u0142nierzy przymierza\u0142y si\u0119 do ostatecznego zd\u0142awienia powstania. W oczekiwaniu na kolejne posi\u0142ki ze…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6398,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,4,492],"tags":[292,80,89,294,293],"class_list":["post-1193","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swobodna","category-historia-regionu","category-newscsp","tag-bitwa-1831","tag-cisie","tag-debe-wielkie","tag-karczma-olszowa","tag-olszowa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1193"}],"collection":[{"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1193"}],"version-history":[{"count":12,"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1193\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6988,"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1193\/revisions\/6988"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6398"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1193"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1193"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/kurierskruda.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1193"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}